Yt Framework

Niemiecka jesień. Reportaż z podróży po Niemczech
Stig Dagerman
Wydawnictwo Czarne

Stig Dagerman - korespondent szwedzkiej gazety, wysłany, by opisać krajobraz po upadku Trzeciej Rzeszy - zobaczył w Niemcach nie sprawców największej tragedii XX wieku, ale ludzi trawionych przez głód, zimno i nędzę, zmagających się z rozgoryczeniem i poczuciem winy. Nie podważając skali niemieckich zbrodni, próbował zrozumieć, czy cierpienia zwykłych Niemców po wojnie to sprawiedliwość dziejowa, czy nieuprawnione okrucieństwo. Stworzył reportaże najwyższej próby, zachowujące aktualność wobec wciąż nierozwiązanych kwestii odpowiedzialności i kary za zbrodnie II wojny światowej.

Zdaniem Experta:

Po ponad sześćdziesięciu latach od pierwszego wydania, na polski rynek wydawniczy trafia zbiór reportaży szwedzkiego dziennikarza Stiga Dagermana. Książka jest następstwem podróży po Niemczech jaką autor odbył w 1947 roku, w czasie której starał w sposób najbardziej obiektywny opisać to co zobaczył, czego doświadczył, a także co usłyszał od swoich rozmówców.

Dagerman pisze bez gniewu, bez złości i żalu, nie ocenia i nie rozlicza Niemców z następstw wojny. Pokazuje smutną rzeczywistość ludzi biednych mieszkających w zawilgotniałych, zimnych piwnicach zbombardowanych, zrównanych z ziemią domów. Szczególnie zapadają w pamięć fragmenty książki opisujące głód – walkę między przechodniami o rozsypane po ulicy ziemniaki, tęsknotę za kęsem soczystego jabłka, o które było w tym czasie bardzo trudno w Niemczech.

Niemcy, niespełna trzy lata po zakończeniu wojny, pogrążeni są w apatii i marazmie, brakuje poczucia jedności. Do kraju, w którym nie dla wszystkich starcza chleba, przybywają uchodźcy ze wschodnich stref. Byli mieszkańcy Hamburga, Essen, Kolonii i wielu innych miast wracający do swoich domów, z których uciekli przed bombardowaniami, spotykają się z wrogością. Władze miast nie chcą ich przyjąć z powrotem, dlatego żyją pozbawieni dobytku i pomocy w wycofanych z użytku wagonach kolejowych.

Autor poświęca sporo miejsca na przedstawienie przemian politycznych jakie mają miejsce w Niemczech. Pisze o próbach stopniowej demokratyzacji i pierwszych powojennych wyborach, które schodzą na drugi plan w obliczu głodu i rozgoryczenia: ,,największym przeciwnikiem ideologicznej odnowy (…) są obojętne masy, których polityczne wybory zależą od tego czy będą syte”. Opowiada o rozprawach przed trybunałami denazyfikacyjnym, które traktowano jak teatr, darmową rozrywkę, a także o towarzyszącym tym procesom paradoksach. Okazuje się bowiem, że wielu ludzi biednych nie było stać na opłacenie świadków potwierdzających ich prawość.

Stieg Dagerman daje nam bardzo mądrą, choć gorzką lekcję życia i historii. Książka porusza trudny temat jakim jest cierpienie narodu, który sam przyczynił się do wybuchu największego w dziejach ludzkości konfliktu zbrojnego i dopuścił się do popełnienia wielu okrucieństw. Sam autor jest daleki od popularnej tezy zgodnie, z którą naród niemiecki zasłużył na swój powojenny los. Czytając o przeciwnościach losu z jakimi Niemcy zmagali się w 1947 roku, mamy możliwość spojrzenia na skutki jakie niesie za sobą każda wojna, z szerszej perspektywy. ,,Własne cierpienie przytępia wrażliwość na cierpienia innych.” Na wojnie nie ma wygranych.